Του Δημήτρη Βαλάντη Καραμπουρούνη
Τι θα σήμαινε μια επιθετική κίνηση Τραμπ για την Ευρώπη, το ΝΑΤΟ και τη Διεθνή Τάξη.
Η συζήτηση γύρω από το ενδεχόμενο αμερικανικής στρατιωτικής ή εξαναγκαστικής κίνησης στη Γροιλανδία – έστω και σε επίπεδο ρητορικής, δεν είναι μια γραφική υπερβολή του Ντόναλντ Τραμπ.
Είναι σύμπτωμα μιας βαθύτερης αλλαγής στον τρόπο με τον οποίο μια υπερδύναμη αντιλαμβάνεται το Διεθνές Σύστημα: Όχι ως δίκτυο κανόνων και συμμαχιών, αλλά ως χάρτη ισχύος και συναλλαγής.
Η Γροιλανδία, τυπικά αυτόνομη περιοχή του Βασιλείου της Δανίας και πολιτικά συνδεδεμένη με την Ευρώπη, μετατρέπεται έτσι σε δοκιμαστικό πεδίο.
Όχι τόσο για το αν «θα εισβάλει» ο Τραμπ, όσο για το μέχρι πού φτάνει η ανοχή της Δύσης απέναντι στην ωμή ισχύ όταν αυτή προέρχεται από το εσωτερικό της.
1. Η λογική Τραμπ: Γεωπολιτική χωρίς φίλους, μόνο με συμφέροντα.
Ο Τραμπ δεν σκέφτεται με όρους παραδοσιακής Δυτικής Διπλωματίας.
Δεν τον δεσμεύει η έννοια του «Συμμάχου» ως πολιτική αξία. Για εκείνον: Το ΝΑΤΟ είναι εργαλείο, όχι κοινότητα. Η ΕΕ είναι ανταγωνιστής, όχι εταίρος. Το Διεθνές Δίκαιο είναι διαπραγματεύσιμο, όχι δεσμευτικό. Μέσα σε αυτή τη λογική, η Γροιλανδία δεν είναι «Ευρωπαϊκό έδαφος». Είναι: στρατηγικός χώρος, κόμβος ελέγχου της Αρκτικής, μελλοντικό ενεργειακό και ορυκτό απόθεμα, και κυρίως ένα κομμάτι γης που η Ευρώπη δεν μπορεί να υπερασπιστεί μόνη της.
Αν ο Τραμπ πιστέψει ότι η Ευρώπη θα αντιδράσει μόνο με δηλώσεις, τότε η σκέψη μιας επιθετικής κίνησης – όχι απαραίτητα κλασικής εισβολής, αλλά στρατιωτικού τετελεσμένου – γίνεται πολιτικά «λογική» στο μυαλό του.
2. Αν χτυπηθεί Ευρωπαϊκό έδαφος, τι πραγματικά αλλάζει:
Μια Αμερικανική στρατιωτική ενέργεια στη Γροιλανδία θα ήταν ιστορική τομή. Όχι γιατί θα άλλαζε σύνορα, αλλά γιατί θα κατέρρεε ένα αξίωμα 80 ετών: ότι δηλαδή, η Δύση δεν λύνει τις διαφορές της με τα όπλα. Από εκείνη τη στιγμή: Το ΝΑΤΟ παύει να είναι συμμαχία αξιών και γίνεται κενό κέλυφος.
Η έννοια της συλλογικής ασφάλειας διαλύεται. Κάθε χώρα θα αρχίσει να σκέφτεται μόνη της. Η Ευρώπη θα βρεθεί μπροστά σε ένα υπαρξιακό δίλημμα: είτε αποδέχεται ότι δεν είναι κυρίαρχος γεωπολιτικός παίκτης, είτε αναγκάζεται να κινηθεί προς στρατηγική αυτονομία, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
3. Θα αντιδρούσε στρατιωτικά η ΕΕ; Ρεαλιστικά: όχι άμεσα Ας είμαστε ειλικρινείς. Η Ευρωπαϊκή Ένωση: δεν έχει ενιαία Στρατιωτική Διοίκηση, δεν έχει κοινή Στρατηγική κουλτούρα, δεν έχει Πολιτική ενότητα σε κρίσεις υψηλής έντασης.
Άρα, άμεση στρατιωτική σύγκρουση με τις ΗΠΑ είναι εξαιρετικά απίθανη. Όμως αυτό δεν σημαίνει αδράνεια. Η αντίδραση θα ήταν: Διπλωματική απομόνωση των ΗΠΑ, οικονομικός πόλεμος χαμηλής έντασης, ρήξη σε τεχνολογία, άμυνα, εμπόριο και κυρίως Πολιτική αποσύνδεση.
Με απλά λόγια: το «Δυτικό Μπλοκ» όπως το ξέραμε, θα τελείωνε.
4. Το πραγματικό ρίσκο για τις ΗΠΑ Ο Τραμπ συχνά υποτιμά κάτι κρίσιμο: η ισχύς των ΗΠΑ δεν είναι μόνο στρατιωτική, είναι και θεσμική. Αν οι ΗΠΑ επιτεθούν σε Ευρωπαϊκό έδαφος: νομιμοποιούν κάθε αναθεωρητική δύναμη στον κόσμο, ακυρώνουν το ηθικό τους πλεονέκτημα, σπρώχνουν την Ευρώπη σε νέες ισορροπίες (ακόμη και ανεπιθύμητες για την Ουάσιγκτον). Η Κίνα, η Ρωσία, αλλά και μεσαίες δυνάμεις θα μπορούν πλέον να πουν: «Αν το κάνουν οι Αμερικανοί, γιατί όχι κι εμείς;»
Αυτό θα είναι γεωπολιτική αυτοχειρία.
5. Το πιθανότερο σενάριο: πίεση, όχι εισβολή Ως αναλυτής, θεωρώ ότι το πιο ρεαλιστικό σενάριο δεν είναι μια κλασική εισβολή, αλλά: στρατιωτική ενίσχυση Αμερικανικής παρουσίας, έμμεσος έλεγχος υποδομών, πολιτική και οικονομική πίεση, δημιουργία τετελεσμένων χωρίς επίσημη σύγκρουση.
Δηλαδή γεωπολιτική πίεση τύπου “Γκρίζας ζωνης”, ώστε: να μην υπάρξει καθαρή αφορμή σύγκρουσης, αλλά να καταστεί σαφές ποιος έχει το πάνω χέρι.
Συμπέρασμα Η Γροιλανδία δεν είναι ο στόχος. Είναι το σύμπτωμα. Αν ο Τραμπ φτάσει στο σημείο να χτυπήσει Ευρωπαϊκό έδαφος, τότε: δεν μιλάμε πια για κρίση, μιλάμε για τέλος εποχής!
Τέλος της μεταπολεμικής Τάξης. Τέλος της ψευδαίσθησης ενιαίας Δύσης. Αρχή ενός κόσμου όπου ακόμη και οι σύμμαχοι ζουν με φόβο. Αυτός είναι ο πραγματικός κίνδυνος.
Όχι η Γροιλανδία!!!
Το σενάριο σε περίπτωση κρίσης:
Η πρώτη εβδομάδα που αλλάζει τη Δύση:
Ημέρα 1 – Η δήλωση
Ο Τραμπ κάνει δημόσια δήλωση ότι «η ασφάλεια των ΗΠΑ στην Αρκτική δεν μπορεί να εξαρτάται από αδύναμους συμμάχους..
Δεν μιλά για εισβολή. Μιλά για «αναγκαία δράση.
Οι αγορές αντιδρούν ήπια.
Οι Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εκδίδουν τυπικές ανακοινώσεις ανησυχίας.
Κανείς δεν πιστεύει ότι θα το τραβήξει.
Κλασικό λάθος: Υποτίμηση προθέσεων λόγω υπερβολικής οικειότητας με τις ΗΠΑ.
Ημέρα 2 – Το στρατιωτικό σήμα
Αμερικανικά στρατιωτικά μέσα αυξάνουν δραστικά την παρουσία τους γύρω από τη Γροιλανδία:
μεταγωγικά, αναγνωριστικά και Ναυτική κινητικότητα.
Η Ουάσιγκτον μιλά για «ασκήσεις».
Η Κοπεγχάγη ζητά εξηγήσεις.
Το ΝΑΤΟ σιωπά.
Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: «Μπορούμε. Αν θέλουμε.»
Ημέρα 3 – Το τετελεσμένο:
Αμερικανικές Δυνάμεις αναλαμβάνουν “προσωρινό έλεγχο” κρίσιμων υποδομών:
αεροδρόμιο, δορυφορικές εγκαταστάσεις,
στρατιωτική βάση.
Χωρίς πυροβολισμούς, χωρίς επίσημη εισβολή, χωρίς σημαίες.
Η λέξη-κλειδί είναι: προστασία.
Νομικά γκρίζο. Πολιτικά εκρηκτικό.
Ημέρα 4 – Η Ευρώπη παγώνει!
Η Δανία μιλά για παραβίαση κυριαρχίας.
Η ΕΕ συγκαλεί έκτακτη Σύνοδο.
Οι χώρες χωρίζονται σε τρία μπλοκ:
«Να μην σπάσουμε τις σχέσεις με τις ΗΠΑ»
«Αυτό είναι επίθεση σε ευρωπαϊκό έδαφος»
«Ας περιμένουμε να δούμε»
Δεν υπάρχει ενιαία γραμμή.
Η κρίση δεν είναι στρατιωτική – είναι Πολιτική αδυναμία.
Ημέρα 5 – Το ΝΑΤΟ ραγίζει.
Το μεγάλο ερώτημα τίθεται ανοιχτά: Είναι αυτό λόγος ενεργοποίησης του Άρθρου 5;
Η απάντηση δεν έρχεται ποτέ!
Το ΝΑΤΟ αποδεικνύεται ανίκανο να διαχειριστεί σύγκρουση εντός της “οικογένειας”.
Από αυτή τη μέρα, το ΝΑΤΟ δεν είναι πια δεδομένο.
Ημέρα 6: Η Παγκόσμια ανάγνωση
Ρωσία και Κίνα δεν πανηγυρίζουν.
Παρατηρούν και κρατούν σημειώσεις.
Το μήνυμα που λαμβάνουν:
«Οι κανόνες ισχύουν μόνο όσο συμφέρουν τον ισχυρό.»
Αυτό αλλάζει:
Σρρατηγικούς υπολογισμούς, κόκκινες γραμμές, μελλοντικές κρίσεις αλλού.
Η ζημιά είναι παγκόσμια, όχι τοπική.
Ημέρα 7 – Το σημείο χωρίς επιστροφή
Η ΕΕ ανακοινώνει:
Πολιτική καταδίκη, μερική αναστολή συνεργασιών, συζήτηση για Ευρωπαϊκή άμυνα χωρίς τις ΗΠΑ.
Οι ΗΠΑ απαντούν ψυχρά: «Η ασφάλεια μας δεν είναι υπό διαπραγμάτευση».
Δεν υπάρχει κλιμάκωση.
Αλλά τίποτα δεν είναι πια όπως πριν.
Τι μένει μετά την πρώτη εβδομάδα:
Η Γροιλανδία γίνεται de facto Αμερικανικός χώρος επιρροής.
Η Ευρώπη συνειδητοποιεί ότι δεν προστατεύεται αν δεν προστατευτεί μόνη της.
Η έννοια της «Δύσης» παύει να είναι ενιαία.
Δεν ξεσπά πόλεμος.
Ξεσπά αποσύνθεση.
Τελική εκτίμηση μου είναι:
Αν συμβεί κάτι τέτοιο, δεν θα γραφτεί στα βιβλία ως «Εισβολή στη Γροιλανδία».
Θα γραφτεί ως:
Η εβδομάδα που τελείωσε η μεταπολεμική Διεθνής Τάξη!
Ας ελπίζουμε πως ο Τραμπ θα λογικευτει γιατί μετά κι η Ελλάδα ως χώρα θα έχει να αντιμετωπίσει την ισορροπία της με την ΕΕ αφού ουσιαστικά είμαστε εδώ και 82 χρόνια τα “τσιράκια” των Αμερικανών…
