Του Δημήτρη Βαλάντη Καραμπουρούνη.
Τριάντα χρόνια προειδοποιήσεων, σχέδια επί σχεδίων, εκατομμύρια ευρώ και μια λίμνη που ξαναστεγνώνει. Κάποιος πρέπει επιτέλους να απολογηθεί. Και δεν είναι μόνο αυτοί που κυβέρνησαν.
Η Κορώνεια δεν πεθαίνει φέτος.
Πεθαίνει λίγο λίγο.
Και το χειρότερο είναι ότι όλοι το γνωρίζουν!
Ξέρουν οι υπηρεσίες. Ξέρουν οι κυβερνήσεις. Ξέρουν οι Περιφέρειες. Ξέρουν οι δήμοι. γνωρίζουν οι αρμόδιοι υπουργοί. Ήξεραν οι επιστήμονες. Ήξεραν οι τοπικοί παράγοντες. Ήξεραν όσοι έγραφαν τα Master Plan. Ήξεραν όσοι υπέγραφαν τις αποφάσεις.
Και ήξερε, σε μεγάλο βαθμό, και η ίδια η τοπική κοινωνία.
Κι όμως, το 2026 βρισκόμαστε πάλι εδώ.
Να κοιτάμε μια λίμνη που έχει συρρικνωθεί δραματικά και να αναρωτιόμαστε πώς φτάσαμε ως εδώ.
Συγγνώμη, αλλά δεν φτάσαμε τώρα.
Φτάσαμε εδώ επειδή επί δεκαετίες ανεχθήκαμε να μη λύνεται το πρόβλημα.
Η Κορώνεια έχει στεγνώσει ξανά και ξανά. Το 2024 το ΤΕΕ/ΤΚΜ κατέγραφε ότι έργα αποκατάστασης δεν είχαν συντηρηθεί επί περίπου 15 χρόνια, ενώ παρέμενε ανολοκλήρωτη η καταγραφή και το σφράγισμα μη αδειοδοτημένων γεωτρήσεων.
Δεκαπέντε χρόνια.
Όχι δεκαπέντε ημέρες.
Δεκαπέντε χρόνια.
Και ακόμη συζητάμε για το ποιος πρέπει να κάνει τι.
Μας τελείωσαν οι δικαιολογίες
Ας τελειώνουμε κάποτε με το βολικό αφήγημα της «κακής χρονιάς».
Ναι, η ανομβρία έχει σημασία.
Ναι, η κλιματική αλλαγή επιβαρύνει το υδατικό ισοζύγιο.
Ναι, μια λίμνη είναι ένα φυσικό οικοσύστημα και δεν υπακούει στις επιθυμίες κανενός υπουργού.
Αλλά η Κορώνεια δεν ανακάλυψε το 2026 ότι υπάρχει ξηρασία.
Το πρόβλημα είναι γνωστό από τη δεκαετία του 1990.
Υπήρξαν μαζικοί θάνατοι ψαριών. Υπήρξαν μαζικοί θάνατοι πουλιών. Υπήρξαν αποξηράνσεις.
Υπήρξαν Master Plan.
Υπήρξαν έργα.
Υπήρξαν χρηματοδοτήσεις.
Υπήρξαν Ευρωπαϊκές προειδοποιήσεις.
Υπήρξε ακόμη και καταδίκη της Ελλάδας από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το 2013 το ΔΕΕ έκρινε ότι η Ελλάδα δεν είχε λάβει τα αναγκαία μέτρα για την αποτροπή της υποβάθμισης των φυσικών οικοτόπων της προστατευόμενης περιοχής της Κορώνειας.
Δηλαδή δεν μιλάμε για κάτι που «δεν μπορούσαμε να γνωρίζουμε».
Μιλάμε για κάτι που γνωρίζαμε και δεν αντιμετωπίσαμε επαρκώς.
Και αυτή είναι πολύ πιο βαριά κατηγορία.
Ένα κράτος που θυμάται τη λίμνη όταν στεγνώνει
Το Ελληνικό Κράτος έχει ένα εκπληκτικό ταλέντο:
Να ανακαλύπτει τα προβλήματα όταν αυτά γίνουν φωτογραφίες.
Όταν υπάρχει νερό, η Κορώνεια είναι μια διοικητική υπόθεση.
Όταν στεγνώνει, γίνεται «Εθνική προτεραιότητα».
Όταν πέφτει η στάθμη, έρχονται οι δηλώσεις.
Όταν εμφανίζονται οι εικόνες της αποξήρανσης, έρχονται οι συσκέψεις.
Όταν περάσει η κρίση και ξαναπέσει λίγο νερό, πέφτουν και οι τόνοι.
Και μετά περιμένουμε την επόμενη καταστροφή.
Αυτό δεν είναι πολιτική περιβάλλοντος.
Είναι διαχείριση της επικαιρότητας.
Και η Κορώνεια έχει πληρώσει ακριβά αυτή τη λογική.
Αλλά και όσοι εμπλέκονται στην σιωπή, “δημοσιογράφοι” – σφουγγοκωλαριοι και φορείς που έχουν στήσει το έντεχνο “γαϊτανάκι” της σιωπής.
Έργα χωρίς συντήρηση: Η Ελληνική πατέντα
Το πιο εξοργιστικό ίσως δεν είναι ότι δεν έγιναν έργα.
Έγιναν.
Το πιο εξοργιστικό είναι ότι σε ένα τόσο κρίσιμο οικοσύστημα μπορεί να κατασκευάζονται έργα εκατομμυρίων και στη συνέχεια να αφήνονται χωρίς την απαιτούμενη συντήρηση.
Τι νόημα έχει ένα έργο περιβαλλοντικής αποκατάστασης αν μετά από λίγα χρόνια δεν λειτουργεί όπως σχεδιάστηκε;
Τι νόημα έχει να δαπανώνται δημόσιοι και Ευρωπαϊκοί πόροι για να σωθεί μια λίμνη και μετά να μην υπάρχει ένας μηχανισμός που να εξασφαλίζει ότι αυτά που κατασκευάστηκαν εξακολουθούν να λειτουργούν;
Εκτός βέβαια ότι τα “‘κονομάνε” οι ημέτεροι ημών εργολάβοι…
Αυτό δεν είναι απλώς τεχνική αδυναμία.
Είναι πρόβλημα Διοικητικής συνέχειας και λογοδοσίας.
Ποιάς λογοδοσίας θα μου πείτε σε μια χώρα που οι διαφθορά αρχίζει από την ουρά του ψαριού και όχι από το κεφάλι;
Και το ΤΕΕ/ΤΚΜ το περιέγραψε χωρίς ιδιαίτερη διπλωματική γλώσσα: Η λίμνη παραμένει απροστάτευτη, έργα δεν είχαν συντηρηθεί για χρόνια και δεν είχε ολοκληρωθεί η διαδικασία για τις μη αδειοδοτημένες γεωτρήσεις.
Και οι γεωτρήσεις;
Εδώ αρχίζει η πραγματικά δύσκολη συζήτηση.
Γιατί μια Πολιτεία μπορεί να εκδώσει εκατό ανακοινώσεις.
Μπορεί να εγκρίνει δέκα Master Plan.
Μπορεί να κάνει είκοσι ημερίδες, για να πάρουν κανένα “ψιλό” οι “δημοσιογράφοι” – παρουσιαστές – συντονιστές συζήτησης – ζογκλέρ – συνοδοί κυρίων…
Μπορεί να διορίσει συντονιστές.
Αλλά κάποια στιγμή πρέπει να απαντήσει σε μια απλή ερώτηση:
Πόσο νερό βγαίνει από τη γη και ποιος το ελέγχει;
Δεν αρκεί να υπάρχει ένας αριθμός γεωτρήσεων σε έναν φάκελο.
Πρέπει να ξέρουμε ποιες λειτουργούν.
Ποιες είναι νόμιμες, αν υπάρχουν…
Ποιες είναι παράνομες και πόσες είναι;
Πόσο αντλούν.
Ποιος μετράει.
Ποιος ελέγχει.
Και κυρίως:
τι συνέβη όταν διαπιστώθηκε ότι οι κανόνες δεν τηρούνταν;
Αν η απάντηση είναι «θα το δούμε», τότε δεν έχουμε πολιτική προστασίας της Κορώνειας.
Έχουμε αναβολή της καταστροφής και πλήρη ανικανότητα των υπευθύνων.
Αλλά ας μην κάνουμε ότι φταίνε μόνο «οι πολιτικοί»
Εδώ βρίσκεται το πιο άβολο κομμάτι της ιστορίας.
Οι πολιτικοί δεν εμφανίστηκαν από τον ουρανό.
Δεν αυτοδιορίστηκαν.
Δεν κυβέρνησαν χωρίς κοινωνική νομιμοποίηση.
Εκλέχθηκαν.
Και επανεκλέχθηκαν.
Και στηρίχθηκαν.
Και χειροκροτήθηκαν.
Και κάθε φορά που το πρόβλημα έμπαινε κάτω από το χαλί, μεγάλο μέρος της κοινωνίας συνέχιζε τη ζωή του σαν να μην τρέχει τίποτα, γονείς οι περισσότεροι που θα δώσουν στα παιδιά τους ένα κόσμο με λιγότερη φύση και ποιότητα ζωής αλλά με περισσότερα “ψιλά” από επιδοτήσεις και ένα περιβάλλον γεμάτο φυτοφάρμακα.
Ακατάλληλους, θα τους χαρακτήριζε κάποιος σε μια χώρα που η λογική και θα υπήρχε άλλα και θα επικρατούσε!
Είναι εύκολο σήμερα να φωτογραφίζουμε τον εκάστοτε υπουργό και να λέμε:
«Αυτός φταίει».
Αλλά η δημοκρατία δεν λειτουργεί έτσι.
Η ευθύνη της Διοίκησης είναι συγκεκριμένη και πρέπει να αποδίδεται εκεί όπου υπάρχουν συγκεκριμένες αρμοδιότητες και παραλείψεις.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη ευθύνη:
η ευθύνη του πολίτη να θυμάται.
Να μη χαρίζει συγχωροχάρτια.
Να μη θεωρεί φυσιολογικό ότι ένα πρόβλημα παραμένει άλυτο για τριάντα χρόνια.
Να μη βαφτίζει «ανάπτυξη» κάθε άντληση.
Να μη θεωρεί εχθρό όποιον ζητά έλεγχο των υδάτινων πόρων.
Να μη ζητά προστασία του περιβάλλοντος μόνο όταν η καταστροφή φτάσει στην αυλή του.
Και κυρίως:
Να μην ψηφίζει ξανά και ξανά ανθρώπους που υπόσχονται λύσεις χωρίς να απαιτεί απολογισμό για τις προηγούμενες υποσχέσεις τους.
Όχι επειδή κάθε ψηφοφόρος έχει την ίδια ευθύνη με έναν αρμόδιο κρατικό λειτουργό.
Αλλά επειδή χωρίς κοινωνικό έλεγχο η πολιτική αδράνεια γίνεται μόνιμη.
Οι ήρωες εμφανίζονται πάντα αφού αρχίσει η καταστροφή
Και τότε αρχίζει το γνωστό Ελληνικό έργο.
Όλοι γίνονται σωτήρες.
Όλοι αγαπούν τη λίμνη.
Όλοι συγκινούνται με τις φωτογραφίες.
Όλοι μιλούν για «άμεση ανάγκη».
Όλοι υπόσχονται «ολοκληρωμένο σχέδιο».
Μόνο που η Κορώνεια δεν χρειάζεται άλλον ήρωα μπροστά στις κάμερες.
Χρειάζεται ανθρώπους που θα κάνουν τη δουλειά όταν οι κάμερες φύγουν.
Χρειάζεται έλεγχο.
Χρειάζεται μετρήσεις.
Χρειάζεται συντήρηση.
Χρειάζεται εφαρμογή των κανόνων.
Χρειάζεται διαφάνεια.
Χρειάζεται έναν μηχανισμό που να συνεχίζει να λειτουργεί όταν αλλάζει ο υπουργός, ο περιφερειάρχης, ο δήμαρχος, η κυβέρνηση ή η επικαιρότητα.
Γιατί μια λίμνη δεν λειτουργεί με κυβερνητικές θητείες.
Πόσα Master Plan χρειάζεται τελικά μια λίμνη;
Ένα;
Δύο;
Τρία;
Δέκα;
Ή μήπως κανένα ακόμη;
Γιατί πριν γραφτεί το επόμενο σχέδιο, θα έπρεπε να ανοίξει πάνω στο τραπέζι το προηγούμενο και να γίνει κάτι που στην Ελλάδα αποφεύγουμε συστηματικά:
Απολογισμός.
Τι προβλεπόταν;
Τι έγινε;
Τι δεν έγινε;
Πόσο κόστισε;
Ποιος είχε την ευθύνη;
Ποιος έπρεπε να ελέγξει;
Γιατί δεν συντηρήθηκε;
Γιατί δεν εφαρμόστηκε;
Ποια μέτρα απέτυχαν;
Ποια πέτυχαν;
Και ποιος θα εγγυηθεί ότι το επόμενο σχέδιο δεν θα έχει την τύχη των προηγούμενων;
Χωρίς αυτές τις απαντήσεις, το επόμενο Master Plan κινδυνεύει να γίνει απλώς το επόμενο έγγραφο σε έναν φάκελο.
Η Κορώνεια δεν χρειάζεται άλλες υποσχέσεις
Χρειάζεται λογαριασμό.
Λογαριασμό προς την κοινωνία.
Όχι με κραυγές.
Όχι με τηλεοπτικά πάνελ.
Όχι με φωτογραφίες μπροστά σε λίγα τετραγωνικά μέτρα νερού.
Με στοιχεία.
Με ημερομηνίες.
Με μετρήσεις.
Με ονόματα αρμόδιων φορέων.
Με προϋπολογισμούς.
Με χρονοδιαγράμματα.
Με δημόσια παρακολούθηση της προόδου.
Και με μια πολύ απλή αρχή:
Όποιος έχει αρμοδιότητα, έχει και ευθύνη.
Και όποιος έχει ευθύνη, κάποια στιγμή πρέπει να λογοδοτεί.
Αυτό αφορά κυβερνήσεις.
Αφορά υπουργεία.
Αφορά αυτοδιοίκηση.
Αφορά υπηρεσίες.
Αφορά όλους όσοι είχαν θεσμικό ρόλο στην υπόθεση.
Και ναι, αφορά και εμάς.
Γιατί η δημοκρατία δεν είναι μόνο η στιγμή που ρίχνουμε έναν φάκελο στην κάλπη.
Είναι και η μνήμη όσων έγιναν μετά.
Η λίμνη δεν χρειάζεται να στεγνώσει άλλη φορά
Η Κορώνεια έχει ήδη στεγνώσει αρκετές φορές.
Έχει ήδη προειδοποιήσει αρκετές φορές.
Έχει ήδη δώσει αρκετές ευκαιρίες.
Έχει ήδη κοστίσει αρκετά.
Έχει ήδη γίνει αντικείμενο σχεδίων, έργων, χρηματοδοτήσεων και δικαστικών αποφάσεων.
Και σήμερα ξαναβρισκόμαστε μπροστά της και μετράμε πόσο νερό απέμεινε.
Αυτό δεν είναι πλέον πρόβλημα πληροφόρησης.
Είναι πρόβλημα πολιτικής και κοινωνικής μνήμης.
Το πραγματικό σκάνδαλο της Κορώνειας δεν είναι ότι μια λίμνη μπορεί να στεγνώσει.
Το πραγματικό σκάνδαλο είναι ότι ένας ολόκληρος μηχανισμός μπορεί να γνωρίζει επί δεκαετίες τι πρέπει να γίνει και παρ’ όλα αυτά να φτάνει ξανά στο σημείο να συζητά από την αρχή τι πρέπει να γίνει.
Και αν μετά από όλα αυτά η λύση είναι ένα ακόμη σχέδιο, χωρίς απολογισμό των προηγούμενων, τότε ας είμαστε τουλάχιστον ειλικρινείς.
Δεν σχεδιάζουμε τη σωτηρία της Κορώνειας.
Σχεδιάζουμε το επόμενο άλλοθι.
Γιατί η λίμνη δεν χρειάζεται άλλον έναν ήρωα.
Χρειάζεται επιτέλους ανθρώπους και θεσμούς που θα κάνουν τη δουλειά τους όταν δεν υπάρχει κανείς να τους χειροκροτήσει – ψηφίσει.
Και μια κοινωνία που, αντί να περιμένει την επόμενη αποξήρανση για να θυμηθεί την Κορώνεια, θα θυμάται ποιοι υποσχέθηκαν, ποιοι ανέλαβαν, ποιοι δεν έκαναν όσα όφειλαν και —κυρίως— δεν θα τους απαλλάσσει από την ευθύνη επειδή έβρεξε για λίγο.
Και μου μένει ένα τελικό ερώτημα:
Μήπως αφήνουμε τη λίμνη να στεγνώνει κάθε 15 χρόνια για να απορροφηθούν νέοι “Ευρωπαϊκοι πόροι” – Δάνεια και να τα οικονομούν οι ημέτεροι;
#sostetinkoroniatora
